یک مدل مالی کامل از چند بخش مشخص ساخته می‌شود: صفحه‌ی جلد، خلاصه‌ی اجرایی، برگه‌ی فرض‌ها، برگه‌ی سناریوها، صورت‌های مالی و جدول‌های پشتیبان، فهرست راهنما و برگه‌ی داده‌ی خام؛ و گاهی یک برگه‌ی راهنما. در این نوشته هر بخش را معرفی می‌کنیم و می‌گوییم چرا وجودش لازم است.
چرا ساختار مدل مهم است؟
مدلی که منظم نباشد، فقط سازنده‌اش می‌تواند از آن استفاده کند. وقتی ساختار استاندارد داشته باشد، هر تحلیلگر یا مدیری می‌تواند بدون راهنمایی طولانی آن را بفهمد، بازبینی کند و به‌روز کند. این بخش‌ها بر پایه‌ی اصول مدل‌سازی خوب شکل می‌گیرند.
هفت بخش اصلی و یک بخش اختیاری
۱. صفحه‌ی جلد
صفحه‌ی جلد چهره‌ی مدل است. نام مدل، تاریخ تهیه، نام سازنده و توضیح کوتاه هدف مدل را در آن می‌نویسید. یک صفحه‌ی جلد خوب از همان ابتدا لحن و وضوح کار را مشخص می‌کند.
۲. خلاصه‌ی اجرایی
خلاصه‌ی اجرایی مرور کوتاهی از یافته‌ها و نتایج کلیدی است. تصمیم‌گیرندگان می‌خواهند مهم‌ترین نکات را سریع ببینند: هدف مدل، فرض‌های اصلی و نتایجی مثل سودآوری، جریان نقد و بازده سرمایه‌گذاری.
۳. برگه‌ی فرض‌ها
این برگه ستون فقرات مدل است. تمام فرض‌هایی که پیش‌بینی‌ها بر آن‌ها بنا شده در آن جمع می‌شود: نرخ رشد درآمد، هزینه‌ها، نرخ تورم و هر متغیر دیگر. شفافیت در فرض‌ها اعتماد به مدل را بالا می‌برد.
۴. برگه‌ی سناریوها
باید حالت‌های مختلف را در نظر بگیرید. در این برگه سناریوهایی مثل حالت خوش‌بینانه، بدبینانه و پایه را می‌سازید تا اثر تغییر متغیرها بر نتایج دیده شود. تصمیم‌گیرنده با این کار محدوده‌ی نتایج ممکن را می‌شناسد.
۵. صورت‌های مالی و جدول‌های پشتیبان
قلب مدل است: صورت سود و زیان، ترازنامه و صورت جریان وجوه نقد. بسته به پیچیدگی مدل، جدول‌هایی مثل استهلاک، بدهی و سرمایه در گردش هم اضافه می‌شود. این بخش تصویر کامل سلامت و عملکرد مالی شرکت را می‌دهد.
۶. فهرست راهنما
وقتی مدل بزرگ می‌شود، جدول فهرست لازم است. این جدول همه‌ی برگه‌ها و بخش‌ها را با توضیح کوتاه هدفشان نشان می‌دهد و پیمایش را سریع‌تر می‌کند.
۷. برگه‌ی داده‌ی خام
داده‌های ورودی مدل مثل سوابق فروش، گزارش هزینه‌ها و پژوهش بازار در این برگه جدا از محاسبات نگهداری می‌شوند. این جداسازی به‌روزرسانی و ممیزی مدل را آسان می‌کند.
۸. برگه‌ی راهنما (اختیاری)
اگر مدل را دیگران هم استفاده می‌کنند، یک برگه‌ی راهنما مفید است. توضیح فرمول‌ها، تعریف اصطلاح‌ها و مراحل اجرای سناریوها را در آن می‌گذارید؛ به‌خصوص برای کسانی که با مدل آشنا نیستند.
یک نمونه‌ی چیدمان پیشنهادی
ترتیب برگه‌ها از چپ به راست (یا از راست به چپ، بسته به زبان کار) می‌تواند این باشد: جلد، خلاصه، فهرست، فرض‌ها، سناریوها، صورت‌ها و جدول‌ها، داده‌ی خام، راهنما. همین ترتیب ساده خوانایی مدل را بالا می‌برد. برای خوانایی بیشتر هم می‌توانید از قواعد رنگ‌بندی سلول‌ها استفاده کنید.
پرسش‌های متداول
آیا همه‌ی بخش‌ها همیشه لازم‌اند؟ نه. در مدل‌های کوچک ممکن است فهرست یا برگه‌ی راهنما لازم نباشد؛ ولی فرض‌ها و صورت‌های مالی تقریباً همیشه ضروری‌اند.
چرا داده‌ی خام را جدا نگه می‌داریم؟ تا هنگام به‌روزرسانی داده، فرمول‌ها دست‌نخورده بمانند و خطا کمتر شود.
برگه‌ی فرض‌ها را کجا بگذاریم؟ در جایی که همه ببینند و تغییر آن‌ها آسان باشد. معمولاً بعد از خلاصه‌ی اجرایی.
مدل را از کجا شروع کنیم؟ از هدف و فرض‌ها؛ گام‌های ساخت مدل مالی را دنبال کنید.
جمع‌بندی
مدل مالی خوب ساختاری روشن دارد: جلد، خلاصه، فرض‌ها، سناریوها، صورت‌های مالی، فهرست و داده‌ی خام. این چیدمان هم تصمیم‌گیری را بهتر می‌کند و هم ارتباط درون سازمان را.