انتظار ۳۰، ۶۰ یا ۹۰ روزه برای پرداخت فاکتورها، شکاف نقدی ایجاد می‌کند که جلوی پذیرش پروژه‌های تازه یا پرداخت به‌موقع حقوق را می‌گیرد. فکتورینگ یکی از ابزارهایی است که این شکاف را پر می‌کند: شما فاکتورهای وصول‌نشده را به یک شرکت واسط می‌فروشید و نقد فوری می‌گیرید. این کار وام نیست؛ در واقع زودتر گرفتن پولی است که قبلاً به دست آورده‌اید. در این نوشته مراحل، هزینه و نکات مدل‌سازی آن را مرور می‌کنیم.
فکتورینگ دقیقاً چیست؟
در فکتورینگ، کسب‌وکار فاکتورهای فروش اعتباری خود را به شرکت فکتورینگ (فاکتور) واگذار می‌کند. شرکت فکتورینگ بخش بزرگی از مبلغ را در همان چند روز اول پرداخت می‌کند و باقی را پس از وصول از مشتری، با کسر کارمزد، می‌دهد.
این ابزار برای کسب‌وکارهایی که مشتریانشان دیر پرداخت می‌کنند جذاب است، مثل حمل‌ونقل، ساخت‌وساز، تولید و خدمات مشاوره. برای آشنایی بیشتر با مفهوم چرخه‌ی نقدینگی، مدل‌سازی سرمایه در گردش را بخوانید.
چرخه‌ی فکتورینگ در پنج مرحله
- صدور فاکتور. خدمت را انجام می‌دهید یا کالا را تحویل می‌دهید و فاکتور رسمی برای مشتری صادر می‌کنید.
- فروش فاکتور. به‌جای انتظار تا سررسید، فاکتور را به شرکت فکتورینگ می‌فروشید.
- پیش‌پرداخت. شرکت فکتورینگ بخش عمده‌ی مبلغ (اغلب تا ۹۰ درصد) را ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به شما می‌دهد.
- پرداخت مشتری. مشتری طبق شرایط اولیه، مبلغ فاکتور را مستقیم به شرکت فکتورینگ می‌پردازد.
- تسویه نهایی. پس از دریافت پول، باقی‌مانده‌ی «ذخیره» پس از کسر کارمزد به شما برمی‌گردد.
مثال عددی: هزینه‌ی واقعی فکتورینگ
فرض کنید فاکتوری به مبلغ ۱٬۰۰۰ میلیون تومان دارید که ۶۰ روز دیگر سررسید می‌شود. شرایط فکتورینگ:
- پیش‌پرداخت: ۹۰ درصد، یعنی ۹۰۰ میلیون تومان
- کارمزد: ۳ درصد کل فاکتور، یعنی ۳۰ میلیون تومان
در پایان، ۱۰۰ میلیون ذخیره منهای ۳۰ میلیون کارمزد، یعنی ۷۰ میلیون به شما برمی‌گردد. جمع دریافتی ۹۷۰ میلیون تومان است.
حالا هزینه را به نرخ سالانه تبدیل کنید. شما ۹۰۰ میلیون را ۶۰ روز زودتر گرفته‌اید و ۳۰ میلیون پرداخته‌اید:
- هزینه‌ی دوره: ۳۰ ÷ ۹۰۰ ≈ ۳٫۳ درصد
- سالانه (تقریبی): ۳٫۳ درصد × (۳۶۵ ÷ ۶۰) ≈ ۲۰ درصد
یعنی فکتورینگ می‌تواند از وام بانکی گران‌تر باشد. تصمیم‌گیری درست این است که این هزینه را با ارزشی که نقدینگی فوری می‌آورد، مثلاً پروژه‌ای که بدون آن از دست می‌رفت، مقایسه کنید.
فکتورینگ در برابر وام
| ویژگی | فکتورینگ | وام |
|---|---|---|
| ماهیت | فروش مطالبات | بدهی جدید |
| وثیقه | خود فاکتور | معمولاً دارایی یا ضمانت |
| سرعت | چند روز | اغلب چند هفته |
| هزینه | معمولاً بالاتر | معمولاً پایین‌تر |
| ترازنامه | بسته به قرارداد | افزایش بدهی |
با حق رجوع یا بدون حق رجوع؟
در فکتورینگ با حق رجوع، اگر مشتری پرداخت نکند، ریسک وصول به شما برمی‌گردد و باید مبلغ را پس بدهید. در فکتورینگ بدون حق رجوع، ریسک عدم پرداخت مشتری (در محدوده‌ی تعریف‌شده) بر عهده‌ی شرکت فکتورینگ است، اما کارمزد بیشتری می‌گیرد. موقع انتخاب باید قرارداد را دقیق بخوانید.
نکات مدل‌سازی فکتورینگ
اگر فکتورینگ را در برنامه‌ی نقدینگی لحاظ می‌کنید:
- نرخ کارمزد و درصد پیش‌پرداخت را در فرض‌ها بنویسید، نه داخل فرمول.
- واحد اعداد را روشن کنید (میلیون یا میلیارد) تا کسی اشتباه نخواند.
- هزینه‌ی فکتورینگ را یک‌بار محاسبه کنید و در صورت جریان وجوه نقد به آن ارجاع بدهید.
برای ساخت پیش‌بینی نقدی، پیش‌بینی جریان نقد به روش مستقیم راهنمای مفیدی است، و محاسبه‌ی زمان بقای نقدی کمک می‌کند بفهمید به فکتورینگ چقدر نیاز دارید.
پرسش‌های متداول
فکتورینگ جزو بدهی حساب می‌شود؟
بستگی به نوع قرارداد و استانداردهای حسابداری دارد. در فکتورینگ بدون حق رجوع معمولاً مطالبات از ترازنامه خارج می‌شود، اما نظر حسابدار را بپرسید.
کدام کسب‌وکارها بیشتر استفاده می‌کنند؟
کسانی که مشتریان سازمانی با پرداخت دیرهنگام دارند، مثل پیمانکاران و شرکت‌های حمل‌ونقل.
آیا مشتری من متوجه می‌شود؟
در بسیاری از قراردادها مشتری باید به شرکت فکتورینگ پرداخت کند، پس معمولاً مطلع می‌شود. شفاف‌سازی با او مهم است.
فکتورینگ همیشه گران است؟
هزینه‌ی سالانه‌ی آن اغلب بیش از وام است؛ اما اگر نقدینگی فوری فرصت سودآور بیاورد، می‌تواند توجیه‌پذیر باشد.
جمع‌بندی
فکتورینگ راهی سریع برای تبدیل مطالبات به نقد است و مرز آن با وام در ماهیت و هزینه‌اش است. قبل از استفاده، هزینه را به نرخ سالانه تبدیل کنید، نوع حق رجوع را روشن کنید و اثرش را روی برنامه‌ی نقدینگی مدل کنید. وقتی فرصت واقعی در گرو نقدینگی باشد، فکتورینگ می‌تواند ابزار مناسبی باشد.