آمادگی برای رکود در کسب‌وکار؛ ۵ اقدام مالی
هر چند وقت یک‌بار پیشبینی رکود دوباره سر زبان‌ها می‌افتد؛ گاهی با احتمال‌های بالا و گاهی همراه با تردید. دوره‌هایی بوده که بیشتر کارشناسان رکود را حتمی می‌دانستند و رخ نداد. پس باید باور کرد یا نه؟ و مهم‌تر، باید چه کرد؟ پاسخ این نوشته شاید غافلگیرکننده باشد: برای مدیر یک کسب‌وکار، درست یا غلط بودن پیشبینی چندان مهم نیست. مهم این است که آمادگی برای رکود را با اقدام‌های ثابت و مستقل از اخبار بسازید.
چرا پیشبینی رکود کمتر از آمادگی مهم است؟
چه رکود بیاید چه نیاید، فردا هم باید کار روزانه را اجرا کنید. اگر ذهنتان درگیر این باشد که رکود می‌آید یا نه، از اقدام‌هایی که واقعاً لازم است غافل می‌شوید. این به آن معنا نیست که پیامدهای منفی را نادیده بگیرید یا اقدام پیشگیرانه نکنید؛ فقط یعنی بیشتر انرژی را به آنچه در کنترل شماست بدهید.
نکته‌ی امیدوارکننده این است که پژوهش‌هایی که عملکرد شرکت‌ها را در چند رکود گذشته مقایسه کرده‌اند، نشان می‌دهند همیشه گروهی کوچک از شرکت‌ها از بحران قوی‌تر بیرون می‌آیند. پس پرسش بهتر این است: چطور می‌توانم جزو آن گروه باشم؟ پنج اقدام زیر پاسخ عملی این پرسش است.
۱. نقدینگی را مدیریت کنید
کسب‌وکارهای کوچک در برابر رکود آسیب‌پذیرترند، چون ذخیرهی مالی کمتر و قدرت چانه‌زنی ضعیف‌تری در بازار، بانک و صنعت دارند. پس پاسخ منطقی انباشتن نقد بیشتر است. متأسفانه بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک مدیریت نقد را جدی نمی‌گیرند. تمام شدن نقد از رایج‌ترین دلایل شکست کسب‌وکارهاست، هرچند کمتر کسی آن را «ریشه‌ی» شکست می‌داند، چون مالکان تا وقتی پول دارند تسلیم نمی‌شوند. چهار کار مشخص:
- ذخیرهی نقدی را بیشتر کنید. معمولاً توصیه می‌شود هزینه‌ی عملیاتی و اقساط دو تا شش ماه را نگه دارید. وقتی نشانه‌های رکود قوی است، هدف شش تا دوازده ماه منطقی‌تر است. این ذخیره به شما فرصت می‌دهد شوک اولیه را تحمل کنید و بدون فشار فوری تصمیم بگیرید. محاسبه‌ی دقیق‌ترش در ذخیره نقدی چقدر باشد؟ آمده است.
- پیشبینی جریان نقد بسازید. فهمیدن جریان نقد از بزرگ‌ترین گشایش‌هاست، چون اعتماد به نفس شما را در همه‌ی تصمیم‌های خرج کردن بالا می‌برد. برای شروع، صورت‌حساب بانکی سه ماه گذشته را بردارید و واریزی‌ها، چک‌ها و انتقال‌ها را دستی ثبت کنید تا حس حرکت پول را بگیرید. روش گام‌به‌گام در پیشبینی جریان نقدی در ۵ گام آمده است.
- شرایط پرداخت مشتریان و تأمین‌کنندگان را بازبینی کنید. بیشتر قراردادها امضا و فراموش می‌شوند. مرور شرایط پرداخت، قراردادهای منقضی‌شده و جاهایی را که شرایط رعایت نمی‌شود روشن می‌کند. با طرف‌هایی که بیشترین اثر را دارند صحبت کنید؛ اغلب شرط «استاندارد» را داریم فقط چون هیچ‌وقت چیزی نخواسته‌ایم.
- فرایند وصول مطالبات را مرتب کنید. اولین کاری که شرکت‌ها زیر فشار می‌کنند پرداخت نکردن بدهی است؛ پس در رکود مطالبات معوق شما بالا می‌رود. در روزهای خوب آسان است که غافل شوید. گزارش سنی مطالبات را هفتگی ببینید و با مشتری‌های دیرکرده تماس بگیرید. ایده‌های عملی بیشتر: وصول مطالبات سریع‌تر؛ ۱۲ روش.
۲. کارایی عملیات را بالا ببرید
بررسی عملکرد شرکت‌ها در چند رکود جهانی چهار الگوی رفتاری را نشان داده است: شرکت‌هایی که فقط دفاعی عمل کردند، آنهایی که فقط تهاجمی، ترکیب سادهی هر دو، و ترکیب بهینه. گروه آخر به‌طور محسوسی بهتر از بقیه عمل کرد و گروه صرفاً دفاعی ضعیف‌ترین نتیجه را گرفت. شرکت‌های دفاعی بسیار بیشتر از شرکت‌های ترکیب بهینه نیرو تعدیل کردند. پیام روشن است: دفاع تنها راهبرد خوبی برای رکود نیست.
به جای کاهش نیرو، روی کارایی کار کنید. این کار کارکنان را متمرکز بر کسب‌وکار نگه می‌دارد، نه نگران از دست دادن شغل. بهبود کارایی اثر بلندمدت هم دارد: چه رکود بیاید و چه نیاید، هزینه‌ی بلندمدت را کم می‌کند. این سه حوزه را بررسی کنید:
- زنجیره‌ی تأمین
- فرایندهای داخلی
- امکان خودکارسازی
هدف این است که از همان فعالیت‌ها نقد بیشتری بیرون بکشید.
۳. آگاه بمانید؛ اما نه از طریق اخبار
«آگاه ماندن» اغلب یعنی دنبال کردن مداوم اخبار، و این معمولاً اضطراب و عصبانیت بیشتری می‌آورد تا اطلاعات مفید. اخبار رکود به‌ویژه سنگین است. بهتر است منبع آگاهی‌تان شبکه‌ی واقعی کسب‌وکارتان باشد: مشتریان، تأمین‌کنندگان و فعالان محلی صنعت. این گفت‌وگوها نبض چیزهایی را نشان می‌دهند که مستقیم روی شما اثر دارد، و برای «آگاه ماندن» همین کافی است.
۴. سرمایهگذاری کنید
شاید عجیب باشد که در آستانهی رکود از سرمایهگذاری حرف بزنیم. اما صرفاً پس‌انداز کردن شما را در حالت واکنشی و دفاعی نگه می‌دارد و دیدیم چنین رویکردی نتیجه‌ی خوبی ندارد. سرمایهگذاری هوشمندانه شما را برای طوفان احتمالی آماده می‌کند و کار را از میان مه بحران به پیش از آن می‌کشاند. چند مسیر:
- کارکنان: آموزش و توسعه در روزهای خوب، روزهای سخت را آسان‌تر می‌کند. کارکنانی که حمایت‌شده‌اند برای یافتن راه‌حل بیشتر تلاش می‌کنند.
- فناوری: کسب‌وکارهای آینده با فناوری اداره می‌شوند. اجرای زودهنگام ابزارهای جدید حاشیه‌ی سود را بالا می‌برد و مقاومت را در روزهای سخت زیاد می‌کند.
- بازارهای جدید: در رکود شرکت‌های واکنشی ناچار می‌شوند دارایی‌های خوب را ارزان بفروشند. از حالا تحقیق کنید کجا می‌خواهید گسترش یابید و با سرمایه‌گذاری‌های کوچک آزمایشی شروع کنید.
- عمق در بازار فعلی: این با مورد قبلی تضاد ندارد. وقتی رقبا در مضیقه‌اند، فرصت جذب مشتری تازه و تعمیق رابطه با مشتریان فعلی را با گسترش پیشنهادها در همان بازار دارید.
۵. بدهی جدید را محدود کنید
بدهی انعطاف می‌دهد، اما نقد خروجی را هم بالا می‌برد و در رکود این دقیقاً چیزی است که نمی‌خواهید. مطالعه‌ای درباره‌ی ارتباط قیمت مسکن، بیکاری و تعطیلی کسب‌وکارها نشان داده شرکت‌هایی که رکود را با نسبت بدهی به دارایی بالاتر شروع کردند، احتمال شکستشان بیشتر بود. بدهی بیشتر هزینه‌ی ساختاری را بالا می‌برد و یعنی برای ادامه‌ی کار به نقد بیشتر نیاز دارید. اصل بدهی دارایی می‌خرد، اما بهره به کسب‌وکار هیچ نفعی نمی‌رساند. بنابراین در آستانهی رکود:
- بدهی جدید زیاد نگیرید.
- بدهی فعلی را هم عجولانه زودتر از موعد نپردازید که نقدتان کم نشود.
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام یا بدهی به دارایی را با میانگین صنعت مقایسه کنید تا باری که بدهی روی نقدتان می‌گذارد قابل تحمل باشد. استثنا هم هست: وام برای بهبود یا تجهیزاتی که به هر حال لازم بودند منطقی است، اما خرید تجهیزات یدکی در چنین شرایطی معمولاً نه.
پرسش‌های متداول
آیا باید در آستانهی رکود نیرو تعدیل کنیم؟
تعدیل نیرو آخرین گزینه است. ابتدا کارایی فرایندها، هزینههای غیرضروری و شرایط پرداخت را بررسی کنید، چون تعدیل بیبرنامه به انگیزه و ظرفیت آینده آسیب میزند.
ذخیرهی نقدی چند ماه کافی است؟
برای شرایط عادی دو تا شش ماه از هزینههای عملیاتی و اقساط، و برای شرایط مبهم یا پرریسک شش تا دوازده ماه. عدد دقیق به نوسان درآمد و ساختار هزینهتان بستگی دارد.
بدهی در رکود همیشه بد است؟
نه. بدهیای که صرف سرمایهگذاری ضروری و بازدهدار شود میتواند مفید باشد. مشکل بدهی غیرضروری و پرهزینه است که نقد را میخورد.
اولین قدم عملی چیست؟
پیشبینی سادهی جریان نقد سه تا شش ماه آینده و بررسی گزارش سنی مطالبات.
جمع‌بندی
آمادگی برای رکود به پیشبینی درست آن بستگی ندارد. نقدینگی را تقویت کنید، کارایی را بالا ببرید، آگاهی را از شبکه‌ی کسب‌وکار خودتان بگیرید، در تواناسازی تیم و فناوری سرمایهگذاری کنید و در بدهی جدید محتاط باشید. اگر رکود نیاید، کسب‌وکاری سالم‌تر دارید؛ اگر بیاید، از رقبایی که آماده نبودند جلوتر هستید.