صورت جریان وجوه نقد مثل حساب بانکی شخصی است: ورود و خروج واقعی پول را نشان می‌دهد و بر خلاف سود حسابداری، خیلی سخت می‌توان آن را آراست. اگر هنوز با سه بخش آن (عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی) آشنا نیستید، صورت جریان وجوه نقد؛ چرا نقد پادشاه است؟ را بخوانید. در این نوشته هشت علامت هشدار صورت جریان نقد را مرور می‌کنیم که در چند دقیقه می‌توانید آن‌ها را شناسایی کنید.
۱. زیان خالص
این‌جا از بالای صورت جریان نقد شروع می‌کنیم. وقتی سود خالص منفی است، یعنی شرکت از فروش خود سود نمی‌سازد. شرکت می‌تواند مدتی با پول موجود در ترازنامه، انتشار سهام جدید یا قرض‌گرفتن به کارش ادامه دهد، اما هیچ‌کدام راه‌حل بلندمدت نیست.
۲. پاداش سهمی بیش از ۱۰ درصد سود خالص
پاداش سهمی راهی است برای پاداش‌دادن به کارکنان بی‌آنکه حقوق نقدی بیشتری بپردازید. مزیتش هم‌راستاکردن کارکنان با هدف شرکت است و برای شرکت‌های جوانی که هنوز جریان نقد آزاد چشمگیری ندارند مفید است. ضعفش رقیق‌کردن سهم مالکان فعلی است. وقتی این پاداش به ۱۰ درصد سود خالص برسد، باید بدانید مدیریت به‌طور جدی سهم شما را رقیق می‌کند.
۳. جریان نقد عملیاتی کمتر از سود خالص
جریان نقد عملیاتی از سود خالص شروع می‌شود، هزینه‌های غیرنقدی مثل استهلاک و پاداش سهمی را به آن اضافه می‌کند و تغییرات سرمایه در گردش را اعمال می‌کند. به همین دلیل معمولاً باید بزرگ‌تر از سود خالص باشد. اگر به‌طور محسوس کمتر باشد، می‌تواند نشانه‌ی مشکلی مثل انباشت موجودی فروش‌نرفته یا مطالبات وصول‌نشده باشد.
۴. جریان نقد آزاد کمتر از سود خالص
جریان نقد آزاد یعنی نقدی که شرکت از عملیات می‌سازد منهای مخارج سرمایه‌ای. اگر از سود خالص بیشتر باشد علامت عالی است؛ یعنی شرکت همزمان با رشد، نقد تولید می‌کند. برای بحث بیشتر درباره‌ی این رابطه، جریان نقد آزاد؛ چرا سود خالص تنها معیار نیست را ببینید.
۵. مخارج سرمایه‌ای بیش از ۲۵ درصد سود خالص
کمتر شرکتی از شرکت‌های عالی ناچار است بخش بزرگی از سودش را دوباره در کسب‌وکار بریزد تا رشد کند. وقتی مخارج سرمایه‌ای مدام کمتر از ۲۵ درصد سود خالص است، نشانه‌ی خوبی است. مخارج سرمایه‌ای ابزار خوبی برای تقویت رشد است؛ مثلاً ساخت کارخانه‌ی جدید یا نوسازی فروشگاه‌ها. اما اگر بیش‌ازحد شود، می‌تواند یعنی شرکت زیادی خرج می‌کند.
۶. افزایش بدهی
شرکت‌های عالی معمولاً برای تأمین مالی به بدهی نیاز ندارند؛ به‌ویژه وقتی نرخ بهره بالاست. به‌دنبال شرکت‌هایی باشید که بار بدهی‌شان را کم می‌کنند، نه زیاد.
۷. انتشار سهام جدید
انتشار سهام برای سهامدار فعلی چندان دوستانه نیست؛ مثل پاداش سهمی، سهم او را رقیق می‌کند. شرکت‌های عالی با سود تقسیمی و بازخرید سهام به سهامداران پاداش می‌دهند، نه با ایجاد سهام جدید.
۸. کاهش موجودی نقد
وقتی تغییر موجودی نقد در یک دوره منفی است، ممکن است یعنی مدیریت پول را خوب خرج نمی‌کند یا کسب‌وکار در مشکل است. بهترین حالت وقتی است که شرکت مخارج سرمایه‌ای را پرداخت کند، بدهی را کم کند، سهام بازخرید کند، سود تقسیمی بدهد و باز هم موجودی نقدش در پایان فصل بالا برود.
یادآوری: این‌ها فقط پرچم زرد هستند
هر علامت را مثل چراغ هشدار داشبورد خودرو ببینید. روشن‌شدنش یعنی زیر کاپوت چیزی نیاز به توجه دارد، نه اینکه خودرو را باید فوراً عوض کنید.
برای نمونه، جریان نقد آزاد یک شرکت معروف پخش آنلاین سال‌ها منفی ماند، در حالی که سود خالصش مثبت بود. حتی پس از مثبت‌شدن جریان نقد آزاد هم مدتی از سود خالص عقب بود. با این حال سهم آن شرکت به سهامداران صبوری که نوسان را تحمل کردند پاداش خوبی داد. پس هیچ‌کدام از این علائم دلیل خودکار فروش نیست؛ دلیل بررسی بیشتر است.
چطور از این فهرست استفاده کنیم؟
- برای هر شرکت جدول ساده‌ای بسازید و هشت مورد را برای سه تا پنج سال اخیر کنار هم بگذارید.
- به روند توجه کنید، نه فقط یک سال. یک سال بد با چند سال بد فرق دارد.
- علائم را با هم ترکیب کنید: زیان خالص همراه با انتشار سهام و کاهش نقد، تصویر نگران‌کننده‌تری از هر کدام به‌تنهایی می‌سازد.
- اگر علامتی دیدید، توضیح مدیریت را در گزارش فصلی بخوانید.
پرسش‌های متداول
مهم‌ترین علامت از میان هشت علامت کدام است؟ بستگی به شرکت دارد، اما اختلاف زیاد جریان نقد عملیاتی و سود خالص معمولاً یکی از جدی‌ترین‌هاست، چون به کیفیت سود مربوط است.
اگر شرکتی جوان است و زیان می‌دهد چه؟ شرکت‌های جوان معمولاً زیان‌ده‌اند. در این حالت به رشد درآمد و منبع تأمین مالی توجه بیشتری کنید؛ در سرمایه‌گذاری در شرکت‌های زیان‌ده؛ رشد و خندق همزمان بیشتر درباره‌ی این‌ها نوشته‌ایم.
آیا باید همه‌ی هشت مورد خوب باشند؟ نه. هدف یافتن شرکت بی‌نقص نیست؛ هدف شناخت ریسک‌هاست.
این علائم برای همه‌ی صنایع یکسان است؟ نه. صنایع سنگین به مخارج سرمایه‌ای بیشتری نیاز دارند. بهتر است شرکت را با رقبای هم‌صنعت خودش مقایسه کنید.
جمع‌بندی
هشت نشانه‌ی اصلی عبارت‌اند از زیان خالص، پاداش سهمی سنگین، جریان نقد عملیاتی ضعیف‌تر از سود، جریان نقد آزاد پایین‌تر از سود، مخارج سرمایه‌ای زیاد، افزایش بدهی، انتشار سهام و کاهش موجودی نقد. این فهرست هیچ حکمی صادر نمی‌کند؛ فقط به شما می‌گوید کجا را عمیق‌تر نگاه کنید.