اشتباهات مدل‌سازی مالی؛ پنج توصیه و ارائه سریع‌تر
اشتباهات مدل‌سازی مالی معمولاً دیر آشکار می‌شوند: ساعت‌ها کار می‌کنید و بعد می‌فهمید نوع مدل اشتباه بوده یا ورودی‌های دقیق‌تری لازم است. در این صورت باید تقریباً از صفر شروع کنید. این نوشته پنج توصیه برای جلوگیری از این وضع می‌دهد و سپس نشان می‌دهد چرا تهیه ارائه مالی وقت زیادی می‌گیرد و چطور آن را کوتاه کنیم.
پنج توصیه برای جلوگیری از اشتباه در مدل‌سازی مالی
۱. با مسئله پیچیده مستقیم درگیر نشوید. قبل از ساختن مدل یک قدم عقب بروید و بپرسید: وضعیت را کاملاً می‌فهمم؟ شرایط بازار چه تغییری کرده؟ محصول ما نسبت به رقبای تازه چه تفاوتی دارد؟ این پرسش‌ها را پیش از مدل‌سازی جواب بدهید.
۲. شکاف‌ها را شناسایی و مدل را بر اساسش تنظیم کنید. وقتی با چیز جدیدی سروکار دارید، درباره آنچه نمی‌دانید نقطه کور دارید. صادقانه میزان عدم قطعیت را بسنجید: آیا می‌دانید رقبا چه واکنشی نشان می‌دهند؟ مطمئنید پیش‌بینی حجم فروش منطقی است؟ در مدل حاشیه اطمینان بگذارید و برای بخش‌های نامطمئن تحلیل حساسیت انجام دهید.
۳. سوگیری و پیش‌داوری را کنار بگذارید. داده گاهی گمراه می‌کند. اگر مدل را بر نتایج عرضه قبلی بنا کنید، ممکن است احساس اطمینان کاذب پیدا کنید. مثلاً شرایط بازار ممکن است آن‌قدر متفاوت باشد که داده یک کشور دیگر جانشین مناسبی نباشد. در چنین حالتی شاید بهتر باشد روش پیش‌بینی را کلاً عوض کنید.
۴. یک همفکر پیدا کنید. حتی بهترین‌ها گاهی بیش‌ازحد مطمئن می‌شوند. تنها راه سنجش تفکر خود، توضیح دادن طرح به فرد دیگر است، گام‌به‌گام و نه کلی‌گویی. مهم‌تر از همه توضیح بدهید چرا هر مسیر را انتخاب کرده‌اید؛ اغلب همین‌جا می‌فهمید همه جنبه‌ها را بررسی نکرده‌اید، حتی اگر مخاطب به اندازه شما متخصص نباشد.
۵. ذهن یادگیرنده را حفظ کنید. فهمیدن صفر و یک نیست و درجه دارد. به‌دنبال راه‌هایی باشید که درک شما از محرک‌های کسب‌وکار عمیق‌تر شود. اگر چیز جدیدی یاد گرفتید، حتی بعد از ارسال مدل برای مدیر یا مشتری، در اصلاحش تردید نکنید. تغییر نظر در برابر واقعیت تازه نشانه ضعف نیست؛ نشان می‌دهد موفقیت مدل برایتان مهم‌تر است. پیشنهاد می‌کنیم مدل مالی ساده؛ چرا دقیق‌تر است را هم ببینید.
چرا ساخت ارائه مالی ماهانه این‌قدر طول می‌کشد؟
اگر هر ماه ساعت‌ها صرف تهیه ارائه می‌شود، معمولاً یکی از سه دلیل زیر در کار است. برای هر کدام راه‌حل ساده‌ای هست که به ابزار جدید هم نیاز ندارد.
دلیل اول: اسلاید زیاد است
- تمرکز: فقط شاخص‌هایی را بیاورید که داستان را می‌گویند و بقیه را در یک صفحه‌گسترده بگذارید. مدیران از جدا شدن سیگنال از نویز خوشحال می‌شوند.
- شخصی‌سازی: از افراد بخواهید اسلایدهای ارزشمند را علامت بزنند. بقیه را چند دوره به پیوست ببرید و بعد حذف کنید.
- آزمون رد کردن: اگر درباره یک اسلاید مدام پرسش یا نظری نمی‌رسد، آن را حذف کنید و آماده نگه دارید که اگر کسی خواست سریع بفرستید. اگر چند دوره درخواست نشد، کامل حذفش کنید.
دلیل دوم: گرفتن داده درست طولانی است
- مالکیت: هر شاخص باید صاحبی داشته باشد که مسئول دردسترس بودن و درستی آن است؛ اغلب علم داده یا فناوری اطلاعات.
- ثبت: برای شاخص‌هایی که دستی نگهداری می‌شوند، مثل تعداد کارکنان، نزدیک‌ترین فرد به منبع مسئول باشد. مثلاً منابع انسانی از جابه‌جایی‌ها خبر دارد.
- شفافیت: اعداد سخت‌یاب یا احتمالاً نادرست را در گزارش مدیران علامت بزنید. توجه مدیریت مشکل ریشه‌ای را سریع‌تر حل می‌کند.
دلیل سوم: تجمیع دستی است
- بدون کپی و پیست: بیش از یک بار کپی و پیست در هر گزارش یعنی فرایند بهینه نیست.
- ربات‌ها: با ماکرو و خودکارسازی فرایند رباتیک آشنا شوید.
- ابزار: حداقل به سامانه برنامه‌ریزی نیاز دارید که امکاناتی مثل ردپای حسابرسی، کنترل نسخه و همکاری را اضافه کند؛ چیزهایی که صفحه‌گسترده ساده ندارد. برای کاهش تغییرات دقیقه آخر، کاهش درخواست‌های لحظه‌ی آخر را بخوانید.
پرسش‌های متداول
اولین کار قبل از ساخت مدل چیست؟ فهم موقعیت: بازار، رقبا و تفاوت محصول. بدون این، مدل ممکن است به سمت اشتباه برود.
چطور بفهمیم داده تاریخی گمراه‌کننده است؟ اگر شرایط بازار، کشور یا رقبا با گذشته فرق دارد، داده قدیمی فقط اطمینان کاذب می‌دهد. روش دیگری را هم امتحان کنید.
چند اسلاید کافی است؟ عدد ثابتی نیست؛ اسلایدی که چند دوره سؤالی درباره‌اش پرسیده نشده باید به پیوست برود.
آیا بعد از ارسال مدل می‌توان آن را تغییر داد؟ بله. اگر واقعیت تازه‌ای فهمیده‌اید، اصلاح مدل حرفه‌ای‌تر از دفاع از نسخه قبلی است.
جمع‌بندی
برای کم کردن اشتباهات مدل‌سازی مالی، اول موقعیت را بفهمید، شکاف‌های دانش را با حاشیه اطمینان و حساسیت‌سنجی بپوشانید، از سوگیری دوری کنید، طرحتان را با فرد دیگری مرور کنید و همیشه یادگیرنده بمانید. در تهیه ارائه هم با کم کردن اسلایدها، مشخص کردن مالک داده و حذف کپی‌پیست زمان زیادی صرفه‌جویی می‌شود.