بازتعادل سبد سرمایه‌گذاری؛ راهنمای گام‌به‌گام سالانه
بازتعادل سبد سرمایه‌گذاری کاری است که بیشتر سرمایه‌گذاران بلندمدت می‌دانند باید انجام دهند، اما بسیاری نمی‌دانند از کجا شروع کنند. ایده ساده است: سالی یک بار نسبت سهام و اوراق بدهی را به همان عددی برگردانید که از ابتدا برنامه‌ریزی کرده بودید، بی‌آن‌که مالیات و هزینه‌ی اضافی بپردازید.
چرا سبد با گذشت زمان از هدف فاصله می‌گیرد؟
فرض کنید تخصیص هدف شما ۷۰ درصد سهام و ۳۰ درصد اوراق بدهی است. اگر بازار سهام در یک سال خوب عمل کند، سهم سهام در سبد بالا می‌رود، حتی اگر شما هیچ خرید و فروشی نکرده باشید. ممکن است بعد از یک سال نسبت شما به ۷۵ به ۲۵ رسیده باشد.
این تغییر بی‌ضرر به نظر می‌رسد، چون سبد بزرگ‌تر شده است. اما در واقع ریسک سبد بالاتر از سطحی رفته که برایش برنامه‌ریزی کرده بودید. در سقوط بعدی بازار، ضرر شما بیشتر از چیزی خواهد بود که تصور می‌کردید. بازتعادل یعنی کنترل همین ریسک، نه شکار بازدهی بیشتر.
چهار گام بازتعادل سالانه
گام اول: تخصیص دارایی هدف را مشخص کنید
پیش از هر کاری باید بدانید به کدام نسبت می‌خواهید برگردید. این عدد به سن، افق زمانی و تحمل ریسک شما بستگی دارد. درباره‌ی انتخاب این نسبت می‌توانید تخصیص دارایی سهام و اوراق بدهی در دو مرحله‌ی ثروت را بخوانید. در این مثال همان ۷۰ به ۳۰ را در نظر می‌گیریم.
گام دوم: یک تاریخ ثابت و به‌یادماندنی انتخاب کنید
بازتعادل را به حال خود رها نکنید. روزی را انتخاب کنید که هر سال فراموشش نمی‌کنید؛ مثلاً تاریخ تولد یکی از اعضای خانواده یا اول فروردین. تاریخ ثابت دو فایده دارد: تصمیم را از احساسات بازار جدا می‌کند و شما را از وسوسه‌ی نگاه روزانه به سبد دور نگه می‌دارد. اگر مسئله‌ی چک‌کردن مکرر سبد برایتان آشناست، وسواس چک‌کردن سبد سهام را ببینید.
گام سوم: نسبت فعلی را روی همه‌ی حساب‌ها حساب کنید
در روز تعیین‌شده، ارزش سهام و اوراق بدهی را در تمام حساب‌های خود جمع بزنید. نکته‌ی مهم این است که تخصیص هدف برای کل دارایی تعریف می‌شود، نه برای تک‌تک حساب‌ها. ممکن است در یک حساب فقط سهام داشته باشید و در حسابی دیگر فقط اوراق بدهی، و باز هم مجموع شما درست باشد.
گام چهارم: معامله را انجام دهید
اگر سهام از ۷۰ درصد به ۷۵ درصد رسیده، باید به‌اندازه‌ی ۵ درصد کل سبد از صندوق سهامی بفروشید و با آن، صندوق اوراق بدهی را بخرید تا نسبت دوباره ۷۰ به ۳۰ شود.
مثال عددی ساده
فرض کنید کل دارایی شما ۲۰۰ میلیون تومان است و هدف ۷۰ به ۳۰ بوده است. پس از یک سال خوب، وضعیت این‌گونه شده است:
| دارایی | ارزش فعلی | سهم فعلی | سهم هدف | ارزش هدف |
|---|---|---|---|---|
| سهام | ۱۵۰ میلیون | ۷۵٪ | ۷۰٪ | ۱۴۰ میلیون |
| اوراق بدهی | ۵۰ میلیون | ۲۵٪ | ۳۰٪ | ۶۰ میلیون |
برای بازتعادل باید ۱۰ میلیون تومان از سهام بفروشید و با آن اوراق بدهی بخرید. بعد از این معامله، سبد دوباره روی ۷۰ به ۳۰ ایستاده است.
بازتعادل را در حساب‌های معاف از مالیات انجام دهید
فروش دارایی در حساب عادی ممکن است مالیات سود سرمایه‌ای ایجاد کند. اگر کشور یا سیستم مالیاتی شما حساب‌های معاف یا مالیات‌به‌تعویق‌افتاده دارد، بهتر است معاملات بازتعادل را همان‌جا انجام دهید. راهکار عملی این است که اوراق بدهی را بیشتر در همان حساب‌ها نگه دارید؛ آن‌وقت می‌توانید بدون هزینه‌ی مالیاتی، سهام و اوراق را جابه‌جا کنید. مثلاً ممکن است سهام را در چند حساب مختلف نگه دارید، اما اوراق بدهی فقط در یک حساب معاف باشد تا تغییرات فقط همان‌جا انجام شود.
روش دیگر که هزینه‌ای ندارد، بازتعادل با خریدهای جدید است. به‌جای فروش، پس‌اندازهای تازه‌ی خود را فقط به سمت دارایی‌ای ببرید که از هدف عقب افتاده است. این روش برای کسانی که هنوز در حال پس‌انداز هستند خوب جواب می‌دهد.
اوراق بدهی در سبد چه نقشی دارند؟
بازتعادل فقط وقتی معنا دارد که بخش پایدارتری هم در سبد باشد. اوراق بدهی یعنی شما به یک شرکت یا دولت وام می‌دهید و در عوض بهره دریافت می‌کنید. بر اساس گزارش‌های صنعتی اخیر، اوراق شرکتی با رتبه‌ی سرمایه‌گذاری حدود ۵ درصد بازده می‌دهند و این بازده پس از همه‌گیری کرونا بین ۴٫۵ و حدود ۶٫۵ درصد نوسان داشته است.
آمارهای تاریخی هم نشان می‌دهد در شاخص اوراق شرکتی آمریکا از سال ۱۹۷۵ فقط ۱۰ سال تقویمی بازده منفی ثبت شده و در نزدیک به ۸۰ درصد سال‌ها بازده مثبت بوده است؛ میانگین سالانه حدود ۷٫۸ درصد. البته صفر ریسک وجود ندارد، اما همین ثبات نسبی است که اوراق بدهی را به سپر مناسبی برای بازتعادل تبدیل می‌کند: وقتی سهام سقوط کند، با فروش اوراق بدهی می‌توانید سهام ارزان‌شده را بخرید.
پرسش‌های متداول
هر چند وقت یک بار باید بازتعادل کرد؟
برای بیشتر سرمایه‌گذاران بلندمدت، سالی یک بار کافی است. بازتعادل مکرر هزینه‌ی معامله و مالیات اضافه می‌کند و فایده‌ی چندانی ندارد.
آیا باید فقط در روز مشخص بازتعادل کرد یا وقتی فاصله زیاد شد؟
هر دو روش رایج است. روش تقویمی ساده‌تر است و تصمیم احساسی را حذف می‌کند. برخی افراد علاوه بر آن، حد انحراف (مثلاً ۵ درصد) هم تعیین می‌کنند.
اگر مالیات سود سرمایه‌ای بپردازم چه؟
ابتدا از حساب‌های معاف یا مالیات‌به‌تعویق‌افتاده و از خریدهای جدید استفاده کنید. فروش در حساب عادی را آخرین گزینه بدانید.
اگر بازار سقوط کرده باشد هم بازتعادل کنم؟
بله. در سقوط، سهم سهام کاهش می‌یابد و بازتعادل یعنی خرید سهام ارزان‌تر؛ دقیقاً رفتاری که احساسات مانع آن می‌شوند. برای نگاه تاریخی به این موضوع سرمایه‌گذاری بلندمدت در بازار نزولی را بخوانید.
جمع‌بندی
بازتعادل سبد کار پیچیده‌ای نیست: تخصیص هدف را بنویسید، یک تاریخ ثابت سالانه بردارید، نسبت را روی کل دارایی‌ها حساب کنید و تفاوت را با فروش دارایی پرسودشده و خرید دارایی عقب‌مانده جبران کنید. معاملات را تا حد ممکن در حساب‌های بدون مالیات یا با خریدهای تازه انجام دهید. نتیجه سبدی است که ریسکش همان چیزی می‌ماند که برایش برنامه ریخته بودید.