سود تقسیمی ملموس‌ترین شکل بازگرداندن پول شرکت به سهام‌داران است: شرکت سود می‌سازد و بخشی را مستقیم به حساب شما می‌ریزد. اما آیا هر شرکتی باید سود تقسیم کند؟ و آیا سود بالا همیشه نشانه‌ی سرمایه‌گذاری خوب است؟ در این نوشته انواع سود تقسیمی، زمان مناسب پرداخت آن و جایگاهش در تخصیص سرمایه را مرور می‌کنیم.
سود تقسیمی یکی از پنج راه تخصیص سرمایه است
تخصیص سرمایه یعنی مدیران و هیئت‌مدیره منابع مالی شرکت را چطور به کار می‌گیرند. همان‌طور که در تخصیص سرمایه دیدیم، شرکت‌ها معمولاً یکی از پنج راه را انتخاب می‌کنند: سرمایه‌گذاری مجدد، ادغام و تملک، تقویت ترازنامه، سود تقسیمی و بازخرید سهام. اینجا سراغ چهارمی می‌رویم.
سود تقسیمی پرداخت شرکت به سهام‌داران است که معمولاً نقدی و به‌ندرت به شکل سهام انجام می‌شود. سه موضوع را بررسی می‌کنیم: دو نوع اصلی آن، زمانی که پرداختش منطقی است و اثرش بر جریان نقدی.
سود تقسیمی منظم
بسیاری از شرکت‌ها سود منظم می‌دهند، یعنی مبلغی مشخص که هر سال اعلام می‌شود. مثلاً شرکتی در پایان سال مالی اعلام می‌کند در سال آینده ۱ دلار به ازای هر سهم می‌پردازد. این مبلغ معمولاً در چهار قسط مساوی (هر کدام ۰٫۲۵ دلار) پرداخت می‌شود.
شرکت‌ها اغلب تلاش می‌کنند هر سال این مبلغ را بالا ببرند. وقتی چنین کاری از پس‌شان برمی‌آید، به سرمایه‌گذار پیام می‌دهند که در برابر رکود مقاوم‌اند و سودشان پایدار است. شرکت‌هایی که ۲۵ سال پیاپی توانسته‌اند سود تقسیمی‌شان را افزایش دهند، به باشگاه ویژه‌ای تعلق دارند که به آن «اشراف سود تقسیمی» می‌گویند. شرکت‌هایی با ۵۰ سال افزایش مداوم «پادشاهان سود تقسیمی» نام دارند و غول‌هایی مثل شرکت نوشابه‌سازی مشهور، شرکت‌های بزرگ دارویی و تولیدکنندگان کالاهای مصرفی در این گروه جا دارند.
سود تقسیمی ویژه
همه‌ی شرکت‌ها درآمد باثبات ندارند و همه به رکود مقاوم نیستند. شرکتی که این ویژگی‌ها را ندارد ولی می‌خواهد پول را به سهام‌داران برگرداند، می‌تواند سود ویژه بدهد. سود ویژه یک بار پرداخت می‌شود و انتظار نمی‌رود سال بعد تکرار یا بیشتر شود.
بعضی شرکت‌ها عادت دارند سود ویژه را به شکل درصدی از سود یا کل درآمد بالاتر از یک سطح مشخص بپردازند. این روش برای شرکت‌هایی که به شرایط کلان اقتصاد حساس‌اند منطقی است: در سال خوب سهام‌دار بیشتر می‌گیرد، در سال بد شرکت متعهد به مبلغ ثابت نیست.
چه شرکت‌هایی باید سود بدهند؟
سود تقسیمی برای شرکت‌های بالغ‌تر معنی بیشتری دارد؛ شرکت‌هایی که در چرخه‌ی رشد کسب‌وکار به مراحل بلوغ و افول رسیده‌اند. در مقابل، شرکت‌های جوان هر ریالی که دارند برای رشد و بهبود سودآوری لازم دارند و پرداخت سود برایشان کمتر معنا دارد.
به همین دلیل سود تقسیمی بین سرمایه‌گذاران اختلاف‌برانگیز است:
- سرمایه‌گذاران درآمدمحور دنبال سودند. می‌خواهند سرمایه‌گذاری‌شان بدون فروش سهم و کسب سود سرمایه‌ای درآمد بسازد. معیار مهم آن‌ها بازده سود تقسیمی است.
- سرمایه‌گذاران مخالف سود آن را نشانه‌ی توقف رشد می‌دانند، یعنی مدیران دیگر پروژه‌ی پربازده‌ای برای سرمایه‌گذاری پیدا نمی‌کنند.
هر دو رویکرد می‌توانند سودآور باشند. چون بازده کل سهام‌دار ترکیب سود سرمایه‌ای و سود تقسیمی است و مهم نیست بازدهی از کدام راه آمده باشد.
بازده سود تقسیمی را چطور حساب کنیم؟
بازده سود تقسیمی = سود تقسیمی سالانه‌ی هر سهم ÷ قیمت هر سهم
مثلاً اگر شرکتی سالی ۴ دلار به ازای هر سهم سود بدهد و قیمت سهم ۱۰۰ دلار باشد، بازده سود تقسیمی ۴ درصد است. این نسبت نشان می‌دهد شرکت نسبت به قیمت سهمش چقدر سود می‌دهد. برای ادامه‌ی این بحث، سرمایه‌گذاری مجدد سود و بازده بر قیمت خرید را بخوانید.
سود تقسیمی، جریان نقدی را جلو می‌آورد
آینده از حال نامطمئن‌تر است. ارزش سهام برابر است با ارزش فعلی جریان‌های نقدی آینده. پس وقتی بازده همین امروز به سرمایه‌گذار داده شود، ریسک کمتر از وقتی است که پول در پروژه‌هایی با نتیجه‌ی نامطمئن سرمایه‌گذاری شود. به همین دلیل سود تقسیمی یکی از کم‌ریسک‌ترین اشکال تخصیص سرمایه است.
البته خطر بلندمدت وجود دارد: اگر شرکت بیش از حد سود بدهد و در کسب‌وکارش یا فرصت‌های رشد کم سرمایه‌گذاری کند، آینده‌اش ضعیف می‌شود. اما پرداخت سود تضمین می‌کند سهام‌داران بخشی از بازده را بلافاصله دریافت می‌کنند، که از خریدهای بد، پروژه‌های رشد ضعیف یا بازخرید سهم گران بهتر است. (درباره‌ی مشکل خریدهای بد، ادغام و تملک را ببینید.)
این ویژگی‌ها سود تقسیمی را برای شرکت‌های بالغ و در حال افول ابزار مناسبی می‌کند، اما برای همه‌ی شرکت‌ها مناسب نیست.
مزایا و خطرها در یک نگاه
| ویژگی | مزیت | خطر |
|---|---|---|
| سود منظم | پیام ثبات و درآمد قابل پیش‌بینی | تعهد سنگین در رکود |
| سود ویژه | انعطاف برای شرکت‌های چرخه‌ای | قابل پیش‌بینی نیست |
| بازده سود | سنجش سریع درآمد نسبت به قیمت | بازده بالا می‌تواند علامت دردسر باشد |
| پرداخت زودهنگام | کاهش ریسک نسبت به وعده‌ی آینده | کم‌شدن سرمایه برای رشد |
پرسش‌های متداول
آیا سود تقسیمی بالا نشانه‌ی شرکت خوب است؟ همیشه نه. باید پایداری سود، نسبت پرداخت و رشد آینده را هم ببینید. بازده بسیار بالا گاهی نشانه‌ی افت شدید قیمت سهم است.
فرق سود منظم با سود ویژه چیست؟ سود منظم انتظار تکرار و افزایش دارد، سود ویژه یک‌بار پرداخت می‌شود و تعهد آینده نمی‌سازد.
آیا شرکت‌های رشد باید سود بدهند؟ معمولاً نه. شرکتی که فرصت‌های پربازده برای سرمایه‌گذاری دارد، اغلب با نگه‌داشتن سود برای سهام‌داران ارزش بیشتری می‌سازد.
جمع‌بندی
سود تقسیمی یعنی پرداخت مستقیم بخشی از سود به سهام‌داران؛ منظم برای شرکت‌های باثبات و ویژه برای شرکت‌های چرخه‌ای. برای شرکت‌های بالغ منطقی‌ترین راه بازگرداندن مازاد سرمایه است، اما برای شرکت‌های جوان که باید رشد کنند مناسب نیست. هنگام انتخاب سهم، علاوه بر بازده سود، به پایداری آن و جایگزین‌های تخصیص سرمایه هم نگاه کنید.