اضافه کردن پاداش ماهانه به مدل مالی ساده به نظر می‌رسد، ولی بسیاری از مدل‌سازها در اتصال آن به ترازنامه و جریان نقد گیر می‌کنند. مدل‌سازی ذخیره پاداش با روش کورک‌اسکرو (که به آن BASE هم می‌گویند) این مشکل را حل می‌کند. در این نوشته می‌بینیم این روش چیست، چگونه به صورت‌های مالی وصل می‌شود و در کدام حساب‌های دیگر به کار می‌آید.
مسئله: هزینه ماهانه، پرداخت نقدی در پایان سال
فرض کنید شرکت هر ماه بخشی از پاداش کارکنان را به‌عنوان هزینه ثبت می‌کند، اما پرداخت واقعی نقدی فقط در آذر یا دی (یا هر ماه مشخص دیگری) انجام می‌شود. در حسابداری تعهدی، هزینه همان ماهی ثبت می‌شود که شکل می‌گیرد، نه ماهی که پول پرداخت می‌شود. پس باید دو چیز را همزمان مدل کنید: هزینه‌ی ماهانه و بدهی‌ای که در طول سال انباشته می‌شود تا پرداخت شود.
دو بخشی که باید بسازید
۱. صورت سود و زیان
در صورت سود و زیان یک ردیف «هزینه‌ی پاداش» دارید و هر ماه مبلغ هزینه‌ی تعهدی آن ماه را وارد می‌کنید. این بخش انتظار می‌رفت.
۲. حساب ذخیره‌ی پاداش در ترازنامه
بخش دوم کمی ظریف‌تر است. حساب ذخیره‌ی پاداش را به‌صورت یک جدول چهار ردیفی می‌سازید:
- مانده‌ی ابتدای دوره
- به‌علاوه: هزینه‌ی پاداش (از صورت سود و زیان)
- منهای: پرداخت نقدی (فرمولی که فقط در ماه‌های سررسید مبلغ را آزاد می‌کند)
- مانده‌ی پایان دوره
این الگو را «کورک‌اسکرو» یا مدل BASE می‌نامند، چون مانده‌ی پایان هر ماه به مانده‌ی ابتدای ماه بعد منتقل می‌شود.
اتصال بخش‌ها به یکدیگر
اگر مدل سه صورت مالی شما درست ساخته شده باشد، اتصال ساده است:
- ردیف «هزینه‌ی پاداش» در کورک‌اسکرو از صورت سود و زیان می‌آید.
- «مانده‌ی پایان دوره» به ترازنامه می‌رود.
- در صورت جریان وجوه نقد فقط در ماه‌هایی خروج نقد می‌بینید که در فرمول «پرداخت نقدی» مشخص کرده‌اید. وقتی جریان نقد را به روش غیرمستقیم بسازید، چیزی لازم نیست جداگانه وارد کنید؛ تغییر مانده‌ی ذخیره خودش وارد می‌شود.
اگر با این روش آشنا نیستید، مدل‌سازی صورت جریان وجوه نقد را بخوانید.
فقط برای پاداش نیست
الگوی کورک‌اسکرو را می‌توان در بخش‌های متعدد مدل به کار برد. چند نمونه‌ی رایج:
| حساب | مانده ابتدا | افزایش | کاهش | مانده پایان |
|---|---|---|---|---|
| حساب‌های دریافتنی | مانده‌ی ابتدا | فروش | وصول نقدی | مانده‌ی پایان |
| موجودی کالا | مانده‌ی ابتدا | خرید | بهای تمام‌شده‌ی کالای فروش‌رفته | مانده‌ی پایان |
| حساب‌های پرداختنی | مانده‌ی ابتدا | خرید | پرداخت به تأمین‌کنندگان | مانده‌ی پایان |
| ذخیره‌ی مالیات | مانده‌ی ابتدا | هزینه‌ی مالیات | پرداخت مالیات | مانده‌ی پایان |
هر چهار مورد همان چهار ردیف را دارند و فقط عنوان ردیف‌ها فرق می‌کند. اگر درباره‌ی سرمایه در گردش بیشتر می‌خواهید، مدل‌سازی سرمایه در گردش با DSO و DPO و کورک‌اسکرو را ببینید.
مثال عددی ساده
فرض کنید شرکت هر ماه ۱۰۰ میلیون ریال هزینه‌ی پاداش ثبت می‌کند و پرداخت نقدی در ماه دوازدهم انجام می‌شود:
- پس از شش ماه، مانده‌ی ذخیره ۶۰۰ میلیون ریال است و هیچ پرداخت نقدی نداشته‌ایم.
- در ماه دوازدهم، هزینه‌ی آن ماه هم اضافه می‌شود (جمعاً ۱٬۲۰۰ میلیون ریال) و کل مبلغ پرداخت می‌شود.
- مانده‌ی پایان ماه دوازدهم صفر می‌شود و صورت جریان نقد فقط در همین ماه خروج ۱٬۲۰۰ میلیون ریالی را نشان می‌دهد.
نتیجه: سود هر ماه واقع‌بینانه است و نقد هم در زمان واقعی خارج می‌شود.
چرا این روش حسابرسی را راحت می‌کند؟
وقتی همه‌ی حساب‌های متحرک ترازنامه با یک قالب یکسان ساخته شوند، هر کس که مدل را باز کند می‌داند چه چیزی را کجا ببیند. اشتباه‌ها هم زودتر پیدا می‌شوند، چون مانده‌ی پایان باید همیشه برابر با مجموع ردیف‌های بالای آن باشد. به همین دلیل بهتر است هر جا ممکن است از این الگو استفاده کنید.
پرسش‌های متداول
کورک‌اسکرو چیست؟
جدولی چهار ردیفی که مانده‌ی ابتدا، افزایش، کاهش و مانده‌ی پایان یک حساب را نشان می‌دهد و مانده‌ی پایان هر دوره را به دوره‌ی بعد می‌برد.
چرا نام «BASE» به آن می‌دهند؟
از حروف اول چهار ردیف آن: Beginning، Additions، Subtractions، Ending.
آیا برای حساب‌های غیر از پاداش هم مناسب است؟
بله. دریافتنی‌ها، موجودی، پرداختنی‌ها و ذخیره‌ی مالیات از همین الگو پیروی می‌کنند.
فرمول پرداخت نقدی را چگونه بنویسم؟
با یک شرط ساده: اگر ماه جاری ماه سررسید باشد، کل مانده را (به‌اضافه‌ی هزینه‌ی همان ماه) پرداخت کن؛ در غیر این صورت صفر.
جمع‌بندی
هر حسابی که در طول زمان بالا و پایین می‌رود را می‌توان با چهار ردیف ساده مدل کرد. ذخیره‌ی پاداش اولین مثال خوبی است که این الگو را یاد می‌گیرید. بعد از آن بقیه‌ی حساب‌های ترازنامه هم به همین شکل ساخته می‌شوند و مدل شما خواناتر و قابل‌اعتمادتر می‌شود.