جریان نقد عملیاتی بخشی از صورت جریان وجوه نقد است که نشان می‌دهد کسب‌وکار از فعالیت روزمره‌اش چقدر پول نقد ساخته است. یاد گرفتن مدل‌سازی جریان نقد عملیاتی سخت نیست: کافی است سود خالص و استهلاک را از صورت سود و زیان بردارید و تغییرات حساب‌های جاری ترازنامه را روی آن اعمال کنید. در این یادداشت قاعده‌ی ساده‌ای را می‌بینید که با آن می‌توانید هر خط را بدون حفظ‌کردن درست بنویسید.
نقد پادشاه است
کسب‌وکارها با نقد زنده می‌مانند و با نقد می‌میرند. سودآوری حسابداری یا حتی EBITDA خوب، حقوق کارکنان را نمی‌پردازد. به همین دلیل بیشتر سرمایه‌گذاران و مدیران عملیاتی بیش از هر چیز به نقد نگاه می‌کنند. صورت جریان وجوه نقد، پلی است میان سود و پول واقعی در حساب بانکی، و ساختن آن در مدل، یکی از مهم‌ترین مهارت‌هاست. اگر دید کلی‌تری می‌خواهید، یادداشت مدل‌سازی صورت جریان وجوه نقد نگاه کامل‌تری به آن دارد.
یادآوری: سه بخش صورت جریان نقد
صورت جریان وجوه نقد سه بخش دارد تا مشخص شود پول از کجا می‌آید و به کجا می‌رود:
- عملیاتی: فعالیت‌های روزمره‌ی کسب‌وکار
- سرمایه‌گذاری: دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت
- تأمین مالی: بدهی، آورده‌ی سهام‌داران و برداشت‌ها
این تقسیم فقط برای سازمان‌دهی است. در این یادداشت فقط بخش اول را می‌سازیم.
اول تاریخچه را درست بسازید
قبل از هر پیش‌بینی، باید تاریخچه را دقیق مدل کنید. دلیلش ساده است: مانده‌ی پایانی نقد از قبل روی ترازنامه وجود دارد. پس یک کنترل داخلی دارید. اگر ساختار شما برای دوره‌های گذشته همان نقد ترازنامه را بدهد، می‌توانید به سراغ آینده بروید. اگر ندهد، یعنی جایی اشتباه کرده‌اید.
مراحل ساخت
جریان نقد عملیاتی فقط به دو صورت نیاز دارد: صورت سود و زیان و ترازنامه. هیچ‌چیز دیگری لازم نیست؛ نه برنامه‌ی سرمایه‌ای، نه برگه‌های دیگر، نه عدد دستی برای پرکردن خلأ.
- سود خالص: مستقیماً از صورت سود و زیان.
- استهلاک: مستقیماً از صورت سود و زیان، چون هزینه‌ی غیرنقدی است و باید به سود برگردانده شود. اگر ترازنامه‌ی شما استهلاک انباشته را جدا نشان می‌دهد، می‌توانید تغییر آن را هم به‌جای آن بگیرید.
- حساب‌های دریافتنی: دارایی جاری است، پس «دوره‌ی قبل منهای دوره‌ی جاری».
- موجودی کالا: دارایی جاری، همان قاعده.
- پیش‌پرداخت‌ها: دارایی جاری، همان قاعده.
- حساب‌های پرداختنی: بدهی جاری است، پس «دوره‌ی جاری منهای دوره‌ی قبل».
- مالیات پرداختنی: بدهی جاری، همان قاعده.
- پاداش معوق: بدهی جاری، همان قاعده.
- سایر هزینه‌های معوق: بدهی جاری، همان قاعده.
قاعده‌ی ساده برای حفظ نکردن
به جای به‌خاطرسپردن نه خط، سه جمله را به یاد بسپارید:
- سود خالص و استهلاک مستقیماً از صورت سود و زیان می‌آیند.
- برای دارایی‌ها: دوره‌ی قبل منهای دوره‌ی جاری.
- برای بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام: دوره‌ی جاری منهای دوره‌ی قبل.
منطق پشت آن: افزایش دارایی جاری، پول را در خود گیر می‌اندازد (جریان نقد کم می‌شود)؛ افزایش بدهی جاری یعنی هنوز پولی نپرداخته‌ایم (جریان نقد زیاد می‌شود).
یک مثال عددی ساده
فرض کنید سود خالص ماه برابر ۱۰۰ و استهلاک ۲۰ است. حساب‌های دریافتنی از ۵۰ به ۷۰ رسیده (۲۰ افزایش دارایی)، موجودی از ۴۰ به ۳۵ رسیده (۵ کاهش دارایی)، و حساب‌های پرداختنی از ۳۰ به ۳۸ رسیده (۸ افزایش بدهی). جریان نقد عملیاتی می‌شود:
100 + 20 − 20 + 5 + 8 = 113
یعنی هرچند سود ۱۰۰ بود، فعالیت عملیاتی ۱۱۳ نقد ساخت، چون استهلاک غیرنقدی بود و ما از بدهی تأمین‌کنندگان بیشتر استفاده کردیم.
چند نکته‌ی عملی
- خط‌ها را با رنگ‌های متفاوت نشان دهید تا منبع هر عدد مشخص باشد.
- در دوره‌ی تاریخی هر ماه را کنترل کنید و نتیجه را با مانده‌ی نقد ترازنامه مقایسه کنید.
- اگر ترازنامه‌ی شما تراز نیست، ابتدا آن را درست کنید؛ خطا در جریان نقد معمولاً از یک ترازنامه‌ی ناقص می‌آید.
برای ادامه‌ی مسیر، یادداشت ساخت ترازنامه در مدل مالی نشان می‌دهد این جریان نقد چطور به ترازنامه‌ی پیش‌بینی وصل می‌شود.
پرسش‌های متداول
چرا استهلاک به سود اضافه می‌شود؟
چون هزینه‌ی غیرنقدی است: سود را کم کرده ولی پولی از حساب خارج نشده است.
آیا لازم است برای جریان نقد عملیاتی برنامه‌ی سرمایه‌ای داشته باشم؟
خیر. این بخش فقط از صورت سود و زیان و ترازنامه ساخته می‌شود. برنامه‌ی سرمایه‌ای برای بخش سرمایه‌گذاری لازم می‌شود.
اگر جریان نقد با مانده‌ی ترازنامه نخواند چه کنم؟
مراحل را به ترتیب کنترل کنید: علامت دارایی‌ها و بدهی‌ها، وجود همه‌ی حساب‌های جاری و درستی پیوند سود خالص.
این روش مستقیم است یا غیرمستقیم؟
غیرمستقیم؛ چون از سود شروع می‌کند و با تعدیل‌ها به نقد می‌رسد.
جمع‌بندی
جریان نقد عملیاتی بخشی است که با دو صورت مالی و یک قاعده‌ی ساده ساخته می‌شود: سود خالص و استهلاک مستقیم از صورت سود و زیان، دارایی‌ها با تفاضل «قبل منهای بعد» و بدهی‌ها با «بعد منهای قبل». اگر تاریخچه را با ترازنامه کنترل کنید، پایه‌ی پیش‌بینی شما قابل‌اعتماد خواهد بود.