NOPAT یا EBIT؛ کدام سود عملیاتی را به کار بگیریم؟
وقتی سود شرکت‌ها را مقایسه می‌کنیم، رقم سود خالص تحت‌تأثیر بدهی و مالیات است. برای دیدن توان واقعی عملیات دو معیار کمک می‌کنند: EBIT و NOPAT. NOPAT همان EBIT پس از کسر مالیات است. در ادامه تفاوت، فرمول، نسبت‌های وابسته و جای استفاده‌ی هر کدام را با یک مثال عددی مرور می‌کنیم.
EBIT چیست و از کجا می‌آید؟
EBIT یعنی سود پیش از بهره و مالیات. همان سود عملیاتی است که در صورت سود و زیان گزارش می‌شود و بر اساس استانداردهای حسابداری قابل استخراج است.
- EBIT = درآمد − بهای تمام‌شده − هزینه‌های عملیاتی
- EBIT برابر سود عملیاتی است.
چون بهره و مالیات را شامل نمی‌شود، شرکت‌های با ساختار بدهی و رژیم مالیاتی متفاوت را در یک سطح نشان می‌دهد. به همین دلیل برای مقایسه‌ی شرکت‌های هم‌صنعت و ارزیابی توان پرداخت بهره مناسب است.
NOPAT چیست؟
NOPAT یعنی سود عملیاتی خالص پس از مالیات:
NOPAT = EBIT × (۱ − نرخ مالیات)
این معیار نشان می‌دهد اگر شرکت بدهی نداشت و از سپر مالیاتیِ بهره بهره نمی‌برد، عملیاتش چقدر سود پس از مالیات برای همه‌ی تأمین‌کنندگان سرمایه (بدهی و حقوق صاحبان سهام) می‌ساخت. از آنجا که این وضعیت فرضی است، NOPAT یک رقم گزارش‌شده‌ی استاندارد نیست و باید خودمان محاسبه‌اش کنیم.
مثال عددی ساده
فرض کنید دو شرکت هر دو EBIT برابر ۱٬۰۰۰ میلیون دارند و نرخ مالیات ۲۰ درصد است.
| شرکت | EBIT | NOPAT |
|---|---|---|
| الف | ۱٬۰۰۰ | ۱٬۰۰۰ × ۰٫۸ = ۸۰۰ |
| ب | ۱٬۰۰۰ | ۸۰۰ |
حالا فرض کنید شرکت «الف» بدهی سنگین و بهره‌ی بالا دارد، و شرکت «ب» بی‌بدهی است. سود خالص «الف» کمتر به نظر می‌رسد، اما NOPAT هر دو یکسان است، چون ساختار تأمین مالی را کنار می‌گذارد. همین ویژگی NOPAT را برای مقایسه‌ی کیفیت عملیات ارزشمند می‌کند.
تفاوت NOPAT و EBIT در یک نگاه
| ویژگی | EBIT | NOPAT |
|---|---|---|
| مالیات | کسر نمی‌شود | کسر می‌شود |
| استاندارد حسابداری | گزارش‌شده | محاسباتی و فرضی |
| کاربرد اصلی | مقایسه‌ی هم‌صنعت‌ها، توان پرداخت بهره | بازده سرمایه، ارزش افزوده، ارزش‌گذاری |
| وابستگی به ساختار بدهی | ندارد | ندارد |
پس هر دو از ساختار سرمایه مستقل‌اند؛ تفاوت اصلی لحاظ‌کردن مالیات است.
نسبت‌های کلیدی هر کدام
نسبت‌های مبتنی بر NOPAT:
- بازده سرمایه‌ی به‌کاررفته (ROIC) = NOPAT ÷ سرمایه‌ی به‌کاررفته
- ارزش افزوده‌ی اقتصادی (EVA) = NOPAT − (سرمایه‌ی به‌کاررفته × هزینه‌ی سرمایه)
- حاشیه‌ی NOPAT = NOPAT ÷ درآمد
نسبت‌های مبتنی بر EBIT:
- پوشش بهره = EBIT ÷ هزینه‌ی بهره
- ارزش بنگاه به EBIT = EV ÷ EBIT
- حاشیه‌ی EBIT = EBIT ÷ درآمد
برای آشنایی با ROIC می‌توانید ROIC، ROE و ROA؛ سه نسبت برای سنجش تخصیص سرمایه را بخوانید، و درباره‌ی ضریب مبتنی بر EBIT، ضریب EV/EBIT چیست و چه زمانی بهتر از EV/EBITDA است؟ را ببینید.
یک نکته درباره‌ی نرخ مالیات
در محاسبه‌ی NOPAT انتخاب نرخ مالیات اهمیت دارد. نرخ قانونی ساده است، ولی نرخ مؤثر که معافیت‌ها و زیان‌های انتقالی را هم دربرمی‌گیرد، تصویر واقعی‌تری می‌دهد. اگر چند شرکت را مقایسه می‌کنید، بهتر است یک نرخ یکسان بگیرید تا تفاوت‌ها فقط از عملکرد عملیاتی بیایند، نه از شرایط مالیاتی.
کدام را کی استفاده کنیم؟
- ارزش‌گذاری و تخصیص سرمایه: NOPAT مناسب‌تر است، چون جریان‌های نقد شرکت در مدل‌های ارزش‌گذاری معمولاً پس از مالیات و پیش از بهره محاسبه می‌شوند.
- مدیریت عملکرد و بدهی: EBIT مرتبط‌تر است. مدیر عملیات روی سود پیش از مالیات اثر دارد و بانک ظرفیت پرداخت بهره را با EBIT می‌سنجد.
- مقایسه‌ی شرکت‌ها با ساختار بدهی متفاوت: هر دو کمک می‌کنند؛ اگر نرخ مالیات متفاوت است، NOPAT منصفانه‌تر است.
هیچ‌کدام را به‌تنهایی قضاوت نکنید. رشد درآمد، سود خالص و بازده حقوق صاحبان سهام را هم کنارشان ببینید. برای اینکه حاشیه‌ها را در سطوح مختلف مقایسه کنید، حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص نیز مفید است.
خلاصه‌ی سه پرسش رایج
- واقعی هستند؟ EBIT از صورت‌های مالی می‌آید؛ NOPAT فرضی است.
- استاندارد حسابداری‌اند؟ EBIT بله (به‌عنوان سود عملیاتی)؛ NOPAT خیر.
- به هر دو نیاز داریم؟ در ارزش‌گذاری و سرمایه‌گذاری معمولاً بله؛ در مدیریت عملکرد و بدهی، EBIT مهم‌تر است.
پرسش‌های متداول
NOPAT با سود خالص چه فرقی دارد؟
سود خالص بهره‌ی بدهی را هم کسر کرده، اما NOPAT فقط مالیات عملیاتی را کم می‌کند و ساختار بدهی را کنار می‌گذارد.
از چه نرخ مالیاتی استفاده کنیم؟
نرخ مؤثر یا نرخ قانونی شرکت. برای مقایسه، از یک نرخ یکسان برای همه استفاده کنید تا خطا کم شود.
آیا NOPAT می‌تواند از EBIT بیشتر شود؟
در شرایط عادی خیر؛ چون مالیات مثبت از آن کم می‌شود.
NOPAT برای شرکت‌های زیان‌ده معنا دارد؟
اگر EBIT منفی باشد مالیات صفر فرض می‌شود و NOPAT برابر EBIT خواهد بود؛ تفسیر آن باید با احتیاط انجام شود.
جمع‌بندی
EBIT سود عملیاتی پیش از مالیات و بهره است و برای مقایسه‌ی عملکرد و سنجش توان پرداخت بهره به کار می‌رود. NOPAT همان سود پس از مالیات است و برای بازده سرمایه، ارزش افزوده و ارزش‌گذاری مناسب‌تر است. هر دو را همراه رشد درآمد و بازده حقوق صاحبان سهام بخوانید تا تصویر کامل‌تری از سودآوری بگیرید.