پنج قالب گزارش جریان نقد؛ هرکدام برای چه تصمیمی؟
درآمد غرور می‌آورد، سود آرامش می‌دهد، اما نقد واقعیت است. شرکتی با فروش رکوردی هم می‌تواند ماه بعد حقوق نپردازد. خوشبختانه برای دیدن این خطر زودتر، پنج قالب گزارش جریان نقد وجود دارد. این نوشته نشان می‌دهد هر قالب چه سؤالی را جواب می‌دهد و چه زمانی باید سراغش رفت.
چرا یک گزارش جریان نقد کافی نیست؟
آنچه شرکت‌ها را از پا درمی‌آورد معمولاً کمبود فروش یا بالا بودن هزینه نیست؛ تمام‌شدن نقد است. تفاوت شرکتی که جریان نقدش را درست دنبال می‌کند با شرکتی که نمی‌کند، در این چند مزیت دیده می‌شود:
- با اطمینان بیشتری مدت دوام (رانوی) خود را بلندتر می‌کند.
- سرمایه را با شرایط بهتری جذب می‌کند.
- پیش از رشد استخدام می‌کند، نه بعد از آن و با عجله.
- مشکل را شش ماه قبل از تبدیل‌شدن به بحران می‌بیند.
اما مخاطب‌های گزارش فرق می‌کنند. حسابدار جزئیات می‌خواهد، مدیرعامل خلاصه، هیئت‌مدیره تصویر و خزانه‌دار پیش‌بینی هفتگی. به همین دلیل یک قالب برای همه کافی نیست.
قالب اول: صورت جریان نقد به روش غیرمستقیم
این پایه‌ی همه‌ی قالب‌هاست. فقط یک صورت سود و زیان و یک ترازنامه لازم دارید و از سه بخش ساخته می‌شود: فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی.
روش کار این است که از سود خالص شروع می‌کنید، استهلاک را برمی‌گردانید و بعد تغییرات دارایی‌ها و بدهی‌های جاری را اعمال می‌کنید. اگر این صورت به یک مدل سه‌صورتی وصل باشد، هر تغییری در مفروضات خودکار در آن منعکس می‌شود. برای مرور تفاوت دو روش، روش مستقیم و غیرمستقیم در صورت جریان نقد را ببینید.
نقطه‌ضعف این قالب جزئیات زیاد و خوانایی کم است؛ بیشتر افراد نمی‌دانند آن را چطور بخوانند و اغلب هم لازم نیست همه‌ی ردیف‌ها را ببینند.
قالب دوم: صورت خلاصه‌شده‌ی جریان نقد
داده همان است، فقط در سطل‌های خلاصه گروه‌بندی می‌شود. مزیتش این است که به‌راحتی می‌توان آن را فصلی، سالانه یا سفارشی (از ابتدای سال تا امروز یا ۱۲ ماه اخیر) نشان داد.
اگر بخواهید برای ذی‌نفعی بفرستید، ستون‌های غیرضروری را مخفی می‌کنید و تصویری مختصر دارید که می‌توان با هر کسی به اشتراک گذاشت. این قالب برای گزارش ماهانه‌ی مدیریتی مناسب‌ترین گزینه است.
قالب سوم: داشبورد جریان نقد
اینجا همان خلاصه را به نمودار و تصویر تبدیل می‌کنید. اگر سال را عوض کنید، همه‌چیز خودش به‌روز می‌شود، چون داشبورد مستقیم از محرک‌های مدل می‌خواند و کار سنگین اضافه ندارد.
هدف اصلی این قالب بینش است، نه عدد. داشبورد خوب باید در یک نگاه نشان دهد نقد کجا رفت و روند چگونه است. درباره‌ی اصول طراحی چنین گزارش‌هایی، داشبورد مالی مؤثر: چگونه شاخص‌های درست را انتخاب کنیم؟ مفید است.
قالب چهارم: داشبورد خروج نقد و تاریخ تمام‌شدن نقد
مهم‌ترین قالب فهرست همین است، چون به سؤالی جواب می‌دهد که اگر پاسخش را ندانید کسب‌وکار را نابود می‌کند: چه زمانی نقد ما تمام می‌شود؟
یک مثال فرضی بزنیم. فرض کنید مدل نشان می‌دهد شرکت در ماه پنجم سال نقد ندارد و یک تزریق سرمایه‌ی یک میلیارد تومانی برنامه‌ریزی شده است. اگر مقدار تزریق را به یک و نیم میلیارد تغییر دهید و به داشبورد برگردید، ممکن است تاریخ تمام‌شدن نقد دو ماه عقب برود. همین دو ماه یعنی تفاوت بین پرداخت حقوق و نپرداختن آن.
نکته‌ی کلیدی اتصال قالب به مدل سه‌صورتی است. هر ماه که مدل را جلو می‌برید، داشبورد بدون کار اضافه به‌روز می‌شود و تاریخ پایان نقد همیشه تازه می‌ماند.
قالب پنجم: پیش‌بینی جریان نقد ۱۳ هفته‌ای
بیشتر مدل‌ها نقد را ماهانه دنبال می‌کنند، اما دنبال‌کردن هفتگی هم رایج است و نامش پیش‌بینی ۱۳ هفته‌ای است. این قالب به روش مستقیم نوشته می‌شود و خواندنش بسیار شهودی‌تر است:
- چقدر از مشتریان وصول خواهد شد؟
- چقدر حقوق و دستمزد پرداخت می‌شود؟
- چقدر بدهی برداشت یا بازپرداخت می‌شود؟
این سطح جزئیات از روش غیرمستقیم به دست نمی‌آید. دو وضعیت وجود دارد که این قالب ضروری می‌شود: یا شرکت در بحران نقدینگی جدی است و باید تک‌تک هزینه‌ها را سنجید، یا آن‌قدر بزرگ شده که واحد خزانه‌داری دارد و بر بهینه‌سازی نقد، نرخ‌های بهره و ابزارهای بدهی تمرکز می‌کند. برای ساخت آن، پیش‌بینی جریان نقد ۱۳ هفته‌ای؛ عادت هفتگی بدون غافلگیری را بخوانید.
کدام قالب را کی انتخاب کنیم؟
| قالب | مخاطب | سؤال اصلی |
|---|---|---|
| صورت غیرمستقیم | حسابدار، تحلیلگر | نقد از چه مسیری تغییر کرد؟ |
| صورت خلاصه | مدیرعامل، ذی‌نفعان | وضعیت نقد در یک صفحه چیست؟ |
| داشبورد جریان نقد | مدیریت و هیئت‌مدیره | روند نقد چگونه است؟ |
| داشبورد خروج نقد | مدیر مالی، مدیرعامل | نقد ما کی تمام می‌شود؟ |
| پیش‌بینی ۱۳ هفته‌ای | خزانه‌دار، شرکت‌های در بحران | هفته‌ی آینده چقدر وصول و پرداخت داریم؟ |
نقش مدیر مالی قوی این است که بداند کدام قالب را کی بیرون بیاورد و بتواند توضیح دهد در کسب‌وکار واقعاً چه می‌گذرد.
پرسش‌های متداول
کدام قالب برای شروع بهترین است؟
صورت جریان نقد غیرمستقیم، چون پایه‌ی بقیه است و فقط صورت سود و زیان و ترازنامه می‌خواهد. بعد خلاصه و داشبورد را از روی آن می‌سازید.
آیا شرکت کوچک هم به پیش‌بینی ۱۳ هفته‌ای نیاز دارد؟
اگر نقد محدود است یا مشتریان دیر می‌پردازند، بله. حتی شرکت سالم هم با یک جدول هفتگی ساده غافلگیر نمی‌شود.
داشبورد خروج نقد چه مفروضاتی لازم دارد؟
مدل سه‌صورتی با پیش‌بینی درآمد و هزینه، موجودی نقد فعلی و سرمایه‌ی برنامه‌ریزی‌شده. هر مفروضه را تغییر دهید و تاریخ پایان نقد را دوباره بخوانید.
تفاوت روش مستقیم و غیرمستقیم چیست؟
غیرمستقیم از سود خالص شروع می‌کند و تعدیل می‌کند؛ مستقیم وصول‌ها و پرداخت‌های واقعی را فهرست می‌کند و برای کنترل کوتاه‌مدت بهتر است.
جمع‌بندی
سود به‌تنهایی نشان نمی‌دهد شرکت زنده می‌ماند یا نه. پنج قالب، از صورت غیرمستقیم تا پیش‌بینی ۱۳ هفته‌ای، هرکدام زاویه‌ی متفاوتی از نقد را نشان می‌دهند. اگر فقط یک کار بکنید، داشبوردی بسازید که تاریخ تمام‌شدن نقد را نشان دهد و هر ماه آن را به‌روز کنید. باقی قالب‌ها را به‌تدریج و بر اساس مخاطب و وضعیت شرکت اضافه کنید.