ضریب‌های ارزش‌گذاری میان‌بُر سرمایه‌گذارانند؛ ابزارهایی ساده که ارزش بازار یک شرکت را با یکی از اعداد صورت‌های مالی مقایسه می‌کنند. اما استفاده‌ی درست از آن‌ها فقط به محاسبه محدود نمی‌شود. باید بدانید در هر مرحله‌ی رشد شرکت کدام ضریب مفید است و عدد را با چه چیزی مقایسه کنید. در این نوشته ضریب‌های ارزش‌گذاری رایج را همراه با مثال مرور می‌کنیم.
دو تعریف پایه‌ای
ارزش فعلی شرکت را به دو شکل می‌توان تعریف کرد.
ارزش بازار: ارزش کل سهام شرکت. از ضرب قیمت فعلی سهم در تعداد سهام منتشرشده به دست می‌آید.
ارزش بنگاه: معیار دیگری از ارزش کل شرکت که بدهی و نقد را هم در نظر می‌گیرد. از جمع ارزش بازار و بدهی، منهای موجودی نقد حاصل می‌شود.
ضریب‌هایی که در ادامه می‌بینید با ارزش بازار محاسبه شده‌اند، اما می‌توان به‌راحتی ارزش بنگاه را جایگزین کرد. محاسبه‌ی همه‌ی آن‌ها ساده است: تقسیم ارزش بازار بر یک عدد مالی.
چهار ضریب پرکاربرد
۱. قیمت به فروش (P/S)
از تقسیم ارزش بازار بر فروش ۱۲ ماه گذشته به دست می‌آید. در مرحله‌ی راه‌اندازی که شرکت درآمد کمی دارد، این ضریب چندان مفید نیست. اما وقتی کسب‌وکار فروش را شروع کرده و هنوز سودآور نشده است، P/S یکی از بهترین روش‌های ارزش‌گذاری است.
۲. قیمت به سود گذشته‌نگر (Trailing P/E)
از تقسیم قیمت سهم بر سود هر سهم به دست می‌آید. احتمالاً رایج‌ترین ضریب ارزش‌گذاری است، اما بیشتر برای شرکت‌های مرحله‌ی بازگشت سرمایه، یعنی شرکت‌های بالغ با سود پایدار، کاربرد دارد. برای محدودیت‌های آن ضریب P/E گمراه‌کننده است را ببینید.
۳. قیمت به سود پیش‌رو (Forward P/E)
بسیار شبیه ضریب بالاست، با این تفاوت که قیمت سهم را بر سود تخمینی هر سهم در ۱۲ ماه آینده تقسیم می‌کند. سود پیش‌بینی‌شده از اجماع تحلیلگران می‌آید و معمولاً نزدیک راهنمای مدیریت است.
چون سود اغلب شرکت‌های بالغ در طول زمان رشد می‌کند، Forward P/E معمولاً از P/E گذشته‌نگر کمتر است. این ضریب برای شرکت‌های مرحله‌ی اهرم عملیاتی هم ابزار عالی است، چون آن‌ها در آستانه‌ی رسیدن به سود عادی هستند.
۴. قیمت به جریان نقد آزاد (P/FCF)
از تقسیم ارزش بازار بر جریان نقد آزاد شرکت به دست می‌آید. جریان نقد آزاد برابر است با جریان نقد عملیاتی منهای مخارج سرمایه‌ای. این ضریب از معدود ضریب‌هایی است که از صورت جریان نقد می‌آید، نه صورت سود و زیان، و برای بسیاری از سرمایه‌گذاران محبوب‌ترین ضریب است. برای شناخت بهتر آن، جریان نقد آزاد؛ چرا سود خالص تنها معیار نیست را بخوانید.
کدام ضریب برای کدام مرحله؟
| مرحله‌ی رشد | ضریب مناسب |
|---|---|
| رشد انفجاری | P/S |
| خودتأمین‌کننده | Forward P/E، قیمت به سود ناخالص |
| اهرم عملیاتی | Forward P/E، P/FCF |
| بازگشت سرمایه | P/E گذشته‌نگر، P/FCF |
مرور مراحل در چرخه‌ی رشد کسب‌وکار؛ هر مرحله با کدام روش ارزش‌گذاری شود؟ آمده است.
چطور از این ضریب‌ها استفاده کنیم؟
متأسفانه قاعده‌ی جادویی وجود ندارد. حتی این ضریب‌های مفید هم نمی‌گویند چه وقت سهم ارزان است و چه وقت گران. کاش به‌سادگی می‌شد گفت هر شرکتی با P/E بالای ۲۰ گران است یا با P/S زیر ۵ ارزان. در عمل باید ضریب را با سه مرجع مقایسه کرد:
- تاریخچه‌ی خود شرکت؛
- رقبا و شرکت‌های هم‌صنعت؛
- میانگین بازار (مثلاً شاخص کل).
مثال مقایسه
فرض کنید به شرکتی در حوزه‌ی امنیت سایبری علاقه دارید که ضریب P/E آن ۳۰ است. مقایسه‌ی سریع نشان می‌دهد شاخص بازار با ۲۲ برابر سود گذشته‌نگر معامله می‌شود. پس شرکت از شرکت متوسط بازار گران‌تر است.
اما مقایسه با هم‌صنعتی‌ها معمولاً مناسب‌تر است؛ چون خودروساز و ارائه‌دهنده‌ی خدمات امنیتی کسب‌وکارهایی کاملاً متفاوت‌اند. اگر رقبای هم‌صنعت با ۴۰ برابر سود معامله شوند و شرکت شما ویژگی‌های مشابهی (نرخ رشد، حاشیه سود، کیفیت سود) داشته باشد، ممکن است ارزش‌گذاری جذابی برای خرید باشد.
نکته‌های احتیاطی
- ضریب‌ها با هم مقایسه شوند، نه یک‌به‌یک و جدا.
- همیشه رشد، حاشیه سود و بدهی را کنار ضریب ببینید.
- ضریب پایین همیشه فرصت نیست و ممکن است «تله‌ی ارزش» باشد.
- اگر سود غیرعادی (مثلاً یک‌باره) باشد، P/E را گمراه‌کننده می‌کند. GAAP و غیر GAAP؛ چرا سود شرکت‌ها دو عدد متفاوت دارد؟ در این باره بیشتر توضیح می‌دهد.
پرسش‌های متداول
ارزش بازار و ارزش بنگاه چه فرقی دارند؟ ارزش بازار فقط ارزش سهام است. ارزش بنگاه بدهی و نقد را هم در نظر می‌گیرد.
کدام ضریب بهتر است؟ بستگی به مرحله‌ی شرکت دارد. برای شرکت‌های بالغ، P/E و P/FCF؛ برای شرکت‌های در حال رشد بدون سود، P/S.
ضریب P/E منفی یعنی چه؟ یعنی شرکت زیان‌ده است. در این حالت P/E معنای کاربردی ندارد.
آیا یک ضریب برای تصمیم کافی است؟ نه. چند ضریب را ترکیب کنید و همراه با کیفیت کسب‌وکار ببینید.
جمع‌بندی
چهار ضریب P/S، P/E گذشته‌نگر، P/E پیش‌رو و P/FCF ابزارهای اصلی ارزش‌گذاری سریع‌اند. انتخاب ضریب باید با مرحله‌ی رشد شرکت بخواند و عدد حاصل با تاریخچه‌ی شرکت، رقبا و میانگین بازار مقایسه شود. ضریب‌ها جایگزین فکر کردن نیستند؛ فقط نقطه‌ی شروع خوبی برای پرسیدن پرسش‌های درست‌اند.