تراز کردن ترازنامه در پیش‌بینی جایی است که بسیاری از مدل‌سازها گیر می‌کنند. در تاریخچه، همه‌چیز آماده است: صورت سود و زیان تمیز است و ترازنامه تراز است. اما وقتی نوبت پیش‌بینی می‌رسد، چطور مطمئن شویم ترازنامه همچنان تراز می‌ماند؟ خبر خوب این است که فقط سه گام لازم است. در این یادداشت همان سه گام را با مثال می‌بینید.
چرا گذار از تاریخچه به پیش‌بینی سخت است؟
در دوره‌ی تاریخی، اعداد از سیستم حسابداری می‌آیند و جریان نقد مطابق آن ساخته می‌شود. در پیش‌بینی، اعداد را خودمان می‌سازیم و باید ساختاری داشته باشیم که تراز بودن را حفظ کند. این ساختار را «لوله‌کشی» مدل می‌نامیم. اول لوله‌کشی، بعد تخمین. برای ساخت جریان نقد تاریخی، مدل‌سازی صورت جریان وجوه نقد را ببینید.
گام صفر: چیدمان
قبل از هر پیش‌بینی، به فضای فیزیکی نیاز دارید. مدل را فقط یک ستون جلو ببرید تا اولین ماه پیش‌بینی ساخته شود. در این نقطه، همه‌ی مقادیر عیناً برابر ماه آخر تاریخچه‌اند. یعنی مثلاً ژانویه‌ی آینده موقتاً برابر دسامبر است. سه گام زیر روی همین ستون انجام می‌شوند.
گام اول: نقد پایانی
نقد ترازنامه را مستقیماً به مانده‌ی پایانی نقد صورت جریان وجوه نقد وصل کنید. تا پیش از این، مقدار نقد یک عدد دستی برابر ماه قبل بود؛ حالا آن را با یک فرمول جایگزین می‌کنید که به نقد پایانی صورت جریان می‌رسد. اگر ستون‌های صورت جریان را همراه مدل جلو برده باشید، آن از قبل آماده است.
گام دوم: سود انباشته
سود انباشته = سود انباشته‌ی دوره‌ی قبل + سود خالص دوره‌ی جاری. این هم یک عدد دستی بود که با فرمول عوض می‌شود. توجه کنید که فعلاً سود خالص ژانویه برابر دسامبر است، چون همه‌چیز مسطح است. هر وقت صورت سود و زیان را بهتر پیش‌بینی کردید، سود خالص عوض می‌شود و این گام خودکار دنبالش می‌آید.
گام سوم: دارایی‌های ثابت
این گام کمی ظریف‌تر است، چون هنوز برنامه‌ی مخارج سرمایه‌ای ندارید. فرمول نهایی چنین است: دارایی ثابت دوره‌ی قبل + مخارج سرمایه‌ای دوره منهای استهلاک دوره. چون هنوز مخارج سرمایه‌ای را نساخته‌اید، از یک فرمول موقت استفاده کنید: دارایی ثابت قبل + صفر − استهلاک. صفر را بعداً به برنامه‌ی مخارج سرمایه‌ای وصل می‌کنید. توصیه‌ی عملی: این فرمول را زرد کنید و «در دست کار» علامت بزنید تا فراموش نشود. برای ساخت برنامه‌ی استهلاک، برنامه‌ی مخارج سرمایه‌ای و استهلاک را ببینید.
تصویر یک‌جا
اگر هر سه صورت را روی هم و در یک برگه بچینید، سه پیوند را می‌توانید با فلش دنبال کنید: نقد ترازنامه از صورت جریان، سود انباشته از سود خالص و دارایی ثابت از استهلاک و (بعداً) مخارج سرمایه‌ای. همین سه پیوند ترازنامه را تراز می‌کنند.
دیگر چه چیزی لازم است؟
هیچ. اگر این سه گام درست انجام شود، ترازنامه تراز می‌ماند و می‌توانید ستون‌ها را هر قدر لازم است، مثلاً پنج سال یا شصت ماه، جلو ببرید. سرمایه در گردش، پاداش و برنامه‌ی بدهی بعداً می‌آیند. آن‌ها فقط تخمین را دقیق‌تر می‌کنند و ساختار قبلاً درست شده است.
از این به بعد هر تغییری در صورت سود و زیان به سود خالص و از آنجا به جریان نقد می‌رسد، چون پیوندها از قبل برقرارند. می‌توانید دو مرحله را از هم جدا ببینید:
- ساختار: سه گام همین یادداشت
- پیش‌بینی: تخمین‌های متفکرانه برای سایر اعداد
برای مرور فهرست کامل ده‌گانه، ساخت ترازنامه در مدل مالی را مطالعه کنید.
یک مثال ساده
فرض کنید در ماه آخر تاریخ، نقد ۱۰۰، سود انباشته ۲۰۰ و دارایی ثابت ۳۰۰ است و سود خالص ماه ۱۰ و استهلاک ۵ است. در ماه بعد (با فرض بقیه‌ی اقلام ثابت): سود انباشته می‌شود ۲۱۰، دارایی ثابت ۳۰۰ + ۰ − ۵ = ۲۹۵ و نقد از صورت جریان می‌آید. جریان نقد عملیاتی ۱۵ (سود ۱۰ + استهلاک ۵) است و در بخش سرمایه‌گذاری چیزی نیست، پس نقد ۱۱۵ می‌شود. ترازنامه: دارایی‌ها ۱۱۵ + ۲۹۵ = ۴۱۰ و حقوق صاحبان سهام ۲۱۰ + سایر اقلام ثابت ۲۰۰ = ۴۱۰. تراز است.
پرسش‌های متداول
چرا اول باید ستون را فقط یکی جلو ببرم؟
چون می‌توانید پیوندها را روی یک ستون کنترل کنید و بعد با اطمینان همه‌ی ستون‌ها را بکشید.
اگر ترازنامه تراز نشد چه کنم؟
سه پیوند را به ترتیب بررسی کنید: نقد، سود انباشته، دارایی ثابت. معمولاً مشکل از یکی از آن‌هاست.
فرمول موقت دارایی ثابت را کجا یادداشت کنم؟
با رنگ زرد و یک یادداشت «در دست کار» تا فراموش نشود.
آیا سرمایه در گردش هم باید در این مرحله باشد؟
نه. ابتدا ساختار، بعد جزئیات.
جمع‌بندی
ترازنامه‌ی پیش‌بینی با سه پیوند تراز می‌شود: نقد از صورت جریان، سود انباشته از سود خالص و دارایی ثابت از مخارج سرمایه‌ای و استهلاک. اول لوله‌کشی، بعد تخمین؛ با همین ترتیب مدل شما هم تراز می‌ماند و هم قابل توسعه است.